با فراگیری عید نوروز و افزایش چشمگیر خرید آجیل، سازمان غذا و دارو هشدار جدی مبنی بر احتمال آلودگی این محصولات به سم قارچی آفلاتوکسین صادر کرده است. این سموم ثانویه قارچی که در شرایط نگهداری نامناسب روی دانه‌های روغنی و مغزها رشد می‌کنند، می‌توانند باعث آسیب‌های شدید کبدی، مسمومیت‌های حاد و در دراز مدت افزایش احتمال بروز سرطان کبد گردند. کارشناسان بهداشت توصیه می‌کنند شهروندان از تهیه آجیل‌های فله‌ای و بدون نظارت پرهیز کرده و به علائم ظاهری فساد دقت نمایند.
آفلاتوکسین چیست و چرا خطرناک است؟
دکتر عبدالعظیم بهفر، مدیرکل فرآورده‌های غذایی و آشامیدنی سازمان غذا و دارو، در این باره توضیح داد: «آفلاتوکسین یک متابولیت سمی قارچی است که در محیط‌های مرطوب و دماهای بالا بر روی محصولاتی نظیر پسته، بادام، گردو و فندق تولید می‌شود. این ماده می‌تواند به طور مستقیم بر بافت‌های کبدی تأثیر گذاشته و در صورت مصرف مداوم، مبنای بافت‌های سرطانی قرار گیرد.»
🔗 بیشتر بخوانید: بدترین خوراکی‌ها و نوشیدنی‌ها برای دندان‌ها
نشانه‌های ظاهری آلودگی به آفلاتوکسین
اگرچه تشخیص قطعی تنها از طریق آزمایشگاه امکان‌پذیر است، اما برخی علائم می‌تواند ناقوس خطر باشد:
- مشاهده لکه‌های سبز، مشکی یا سفید رنگ (قارچ) روی پوسته یا مغز
- بوی عفونت، خاکی یا رقیق نامطبوع
- طعم تلخ، جوش یا اسیدی در دهان
- چروکیدگی، خستگی بیش از حد یا خرد شدن آسان دانه‌ها
نکته مهم: عدم وجود علائم ظاهری تضمین خلو از سم قارچی نیست؛ لذا اعتماد به برندهای معتبر و بسته‌بندی استاندارد اولویت اول است.
🔗 بیشتر بخوانید: راهکارهای افت وزن صحیح بعد از زایمان
نتایج بازرسی‌های سال‌های گذشته
بر اساس آمارهای منتشره از سوی سازمان غذا و دارو، در سال ۱۴۰۳ حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد نمونه‌های برداشت شده از آجیل‌های فله‌ای و سنتی، میزان آفلاتوکسین بالاتر از استاندارد مجاز (۴ میکروگرم در کیلوگرم برای کل آفلاتوکسین‌ها) را داشتند. این موارد منجر به توقیف، مزایده یا اتلاف هزاران تن محصول شد. در سال جاری نیز تیم‌های بازرسی در هفته‌های پایانی سال، نظارت‌های ویژه‌ای بر مراکز توزیع و فروش آجیل اجرایی کرده‌اند.
گروه‌های پرخطر: چه کسی بیشتر در معرض خطر است؟
دکتر بهفر بر حساسیت بیشتر برخی اقشار تأکید کرد:
- بیماران سیروس کبد، هپاتیت یا چربی کبد
- کودکان زیر ۱۲ سال و سالمندان بالای ۶۵ سال
- افراد دارای نقص ایمنی (بیماران شیمی‌درمانی، گیرندگان عضو، مبتلا به ایدز)
- زنان باردار و شیردهی
این گروه‌ها باید به طور قطعی از مصرف آجیل‌های فله‌ای، باز شده یا تاریخ انقضای نامشخص خودداری کنند و تنها از محصولات دارای مجوز وزارت بهداشت، برچسب استاندارد و بسته‌بندی سالم استفاده نمایند.
آزمایشگاه‌های مرجع برای سنجش آفلاتوکسین
برای تعیین دقیق میزان سم، می‌توان به آزمایشگاه‌های کنترل کیفیت غذا و دارو در دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور، یا آزمایشگاه‌های خصوصی دارای مجوز و تاییدیه سازمان غذا و دارو مراجعه کرد. این خدمات عمدتاً جهت نظارت بر تولیدکنندگان، واردکنندگان و واحدهای بسته‌بندی ارائه می‌شود، اما آگاهی مصرف‌کننده از وجود این امکانات، مانع ورود کالاهای غیراستاندارد به سبد خرید می‌شود.
نحوه گزارش محصولات مشکوک
سازمان غذا و دارو از شهروندان خواسته است در صورت مشاهده آجیل‌هایی با بسته‌بندی درهم‌ریخته، بوی بد، تغییر رنگ یا فروش در محل‌های غیرمجاز، بلافاصله گزارش دهند. کانال‌های ارتباطی عبارتند از:
- تماس رایگان با سامانه ۱۹۰ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
- مراجعه حضوری یا تلفنی به معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی شهر محل سکونت
- اپلیکیشن «سازمان غذا و دارو» در بخش گزارش تخلفات
گزارش‌های مردمی باعث تسریع فرآیند بازرسی، برداشت نمونه و مقابله حقوقی با توزیع‌کنندگان محصولات غیراستاندارد می‌گردد.
راهکارهای عملی برای خرید ایمن آجیل در نوروز
- اولویت با خرید از سوپرمارکت‌های بزرگ، فروشگاه‌های زنجیره‌ای و برندهای مشهور است.
- تاریخ تولید، انقضا، کد رهگیری، مجوز وزارت بهداشت و نماد استاندارد را روی بسته بسنجید.
- از خرید مقدار زیاد آجیل فله‌ای در جویبارها، خیابانی‌ها و بازارهای بی‌نظارت خودداری کنید.
- آجیل را در ظروف شیشه‌ای یا فلزی درهم‌ریخته، در محیط خشک، تاریک و سرد (ترجیحاً یخچال) نگهداری نمایید.
- مغزهای پوستی (پسته، بادام، فندق) به سرعت‌تری از آفلاتوکسین آلوده می‌شوند؛ مصرف سریع‌تر آن‌ها را برنامه‌ریزی کنید.
با رعایت این نکات، می‌توانید لذت مصرف آجیل را در میهمانی‌های نوروزی با اطمینان خاطر کامل تجربه کنید و از سلامت خود و خانواده‌تان محافظت نمایید.