سخت‌گیری‌های غیرضروری مانع رشد علمی است/ نقش حمایتاز کرسی‌های ترویجی در دستیابی به مرجعیت علمی_سودو تکنولوژی

کد خبر: ۲۷۵۰۱۵

تاریخ انتشار کردن: سه شنبه ۲۷ آذر ۱۴۰۳ – ۱۷:۴۹

به نقل از بهداشت نیوز حجت الاسلام و المسلمین عبدالحسین خسروپناه در این مراسم با گرامیداشت هفته پژوهش و روز حوزه و دانشگاه اظهار کرد: دانشگاه های نظامی با برگزاری کرسی های نظریه پردازی و ترویجی موفق توانستند کاری کنند که امروز ناظر اراعه چهار نظریه موفق هستیم که توسط اساتید برجسته سرزمین نقل شده‌اند. ظاهر این فرایند به این صورت است که یک محقق یا پژوهشگر نظریه‌ای را اراعه می‌کند و این نظریه در جلساتی متعدد با وجود هیئت داوران و هیئت ناقدان، با نقدهای بی‌رحمانه و دقیق مورد بازدید قرار می‌گیرد و در نهایت به گفتن یک نظریه پذیرفته می‌بشود.

او همین طور گفت: اما، حقیقت پشت این ظاهر، عمری از اندیشه‌ورزی، تدریس و پژوهش این اساتید بزرگوار است. این پنج استاد که صاحب این چهار نظریه می باشند، مسیر ساده‌ای را طی نکرده‌اند که بگوییم فقطً نشسته‌اند، مقاله‌ای نوشته‌اند و در نهایت این نظریه‌ها در کرسی‌های علمی پذیرفته شده‌اند. بلکه این نظریه‌ها حاصل سال‌ها زحمت، تلاش و مطالعه مستمر این عزیزان است.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به برخی از این نظریه‌ها فرمود: نظریه شکل‌گیری قطب قوت جهان اسلام که توسط سردار صفوی اراعه شده، نتیجه سال‌ها توانایی ایشان در دوران دفاع مقدس و کوششهای دانشگاهی و پژوهشی است. مسئله حائز اهمیت این است که این نظریه، بومی نیست که فقطً در روبه رو نظریات غربی نقل شده باشد، بلکه یک نظریه ابداعی است که حتی کشورهای دیگر نیز می‌توانند برای بومی‌سازی خود از آن منفعت‌برداری کنند.

استاد خسروپناه در ادامه گفت: نظریه اشراف نوین اطلاعاتی (چشم بصیر) یکی از مباحث زیاد کلیدی و مهم است که اساتید در این حوزه تلاش بسیاری داشته‌اند و نشان‌دهنده عمق پژوهش‌ها و دقت نظر ایشان است. نظریه فضای ژئوپلیتیکی قوت هوایی توسط دکتر نصیرزاده اراعه شده است. ایشان با سال‌ها توانایی در دوران دفاع مقدس، مدیریت‌های کلان، تدریس و پژوهش‌های متعدد، توانسته‌اند به این چنین دستاورد ارزشمندی دست یابند. نظریه حق شهروندان بر امنیت اخلاقی که توسط دکتر محسن اسماعیلی اراعه شده، بیانگر اهمیت اخلاق و حقوق شهروندی در جامعه است و محصول سال‌ها پژوهش و تفکر عمیق در این حوزه محسوب می‌بشود.

او گفت: ویژگی مشترک همه این نظریه‌ها این است که نه تنها حاصل توانایی، دانش و تلاش مداوم این اساتید است، بلکه هر کدام در نوع خود نوآورانه و کاربردی بوده و قابلیت منفعت گیری در دیگر کشورها و جوامع را نیز دارند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه در جواب به این سوال که چرا تعداد بسیاری از افراد که ادعای نظری دارند، نظریه‌شان پذیرفته نمی‌بشود؟ او گفت: این قضیه دلنشین است، چون در برخی موارد مشاهده می‌بشود که نظریه‌هایی با نمرات و معدل‌های علمی بالا، موفق به جلب نظر و پذیرفتن هیئت‌های علمی و نخبگان خواهد شد. این مشخص می کند که نظریه‌پردازان موفق توانسته‌اند اجماع نسبی در بین نخبگان تشکیل کنند.

عوامل پیروزی در نظریه پردازی

وی سه عامل را علت پیروزی نظریه پردازی دانست و افزود: عامل اول معرفتی است، هر فردی که می‌خواهد نظریه‌پردازی کند، باید در ابتدا بداند نظریه چیست. این شامل فهمیدن انواع نظریه، مبانی نظریه، راه حلشناسی نظریه و عناصر مهم آن می‌بشود. به گفتن دیگر، باید فلسفه نظریه را فهمیدن کند. یقیناً منظور این نیست که حتماً فیلسوف بشود، بلکه باید تسلط کافی بر مفاهیم پایه‌ای نظریه‌پردازی و این چنین فلسفه علم خاص و دانش مرتبط با آن داشته باشد.

استاد خسروپناه گفت: در این راستا، نظریه‌پرداز باید بداند نظریه بر چه اصول و پایه‌هایی محکم است، مسیر و روش تدوین نظریه باید روشن باشد. نظریه باید ربط و تعامل بین مفاهیم کلیدی را به‌خوبی تبیین کند. برای مثال، در نظریه فضای ژئوپلیتیکی قوت هوایی که توسط دکتر نصیرزاده اراعه شده، تعامل بین مفاهیمی همانند جغرافیا، قوت و سیاست به‌خوبی در نظر گرفته شده است. این ارتباطات و تعامل های، غیر از ذکر عناصر مهم نظریه، از عوامل کلیدی پیروزی آن است. این چنین، در نظریه شکل‌گیری قطب قوت جهان اسلام نیز این تعامل های به‌خوبی لحاظ شده است. این نوشته مشخص می کند که برای پیروزی، نظریه باید نه تنها دارای عناصر مهم باشد، بلکه تراوت و تعامل مفاهیم در آن به‌طور دقیق لحاظ بشود.

جسارت اندیشیدن برای نظریه پردازی

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی یکی از مانع ها نظریه‌پردازی را نداشتن جسارت اندیشیدن و نقد کردن دانست و همین طور گفت: تعداد بسیاری از افراد با خود می‌گویند: «عمر علمی‌مان را صرف کنیم تا تازه نظریه‌های دیگران را بفهمیم؟» اما این فهمیدن اولیه الزامی است، چون بدون فهمیدن نظریه‌های حاضر نمی‌توان نظریه‌ای متفاوت و مورد قیمت اراعه داد.

وی عامل دوم پیروزی در نظریه پردازی را روانشناختی فرمود و در ادامه گفت: عوامل روانشناختی شامل جسارت در تفکر، نقد، و اراعه ایده‌های تازه است. علاوه بر این، عوامل انگیزشی نیز نقش مهمی دارند. پشتیبانی‌های حقوقی، ثبت و نشر نظریه، ترجمه آن به زبان‌های گوناگون و گنجاندن آن در کتب درسی، انگیزه نظریه‌پرداز را برای گسترش کار او افزایش می‌دهد. هنگامی محقق این چنین پشتیبانی‌هایی را ببیند، هم خود انگیزه بیشتری اشکار می‌کند و هم دیگران به سمت نظریه‌پردازی ترغیب خواهد شد.

استاد خسروپناه عامل سوم پیروزی در نظریه پردازی را جامعه شناختی قلمداد کرد و افزود: نظریه‌پردازی موفق حاصل سال‌ها تدریس، تحقیق، نگارش مقالات علمی، راهنمایی آخر‌نامه‌ها و توانایی‌های عملی است. عجله و شتاب‌زدگی در این مسیر نتیجه‌ای نخواهد داشت. فردی که تنها با نگارش یکی دو مقاله ادعای نظریه‌پردازی دارد، باید بداند که نظریه الزام تدوین چندین کتاب و آخر‌نامه است و باید بر پایه آن پژوهش‌های متعدد انجام گیرد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی فرمود: توانایی کاری و قرار دادن نظریه در معرض نقد دیگران، نقش کلیدی در بلوغ و پذیرفتن آن دارد. برگزاری کرسی‌های ترویجی و نظریه‌پردازی نیز از ابزارهای مهم این فرآیند است. این کرسی‌ها، حتی اگر در ابتدا مورد مخالفت قرار گیرند، فرصتی برای نقد، اصلاح و گسترش نظریه فراهم می‌کنند و نظریه‌پردازی را از سطح صرف ایده به سطح عملی و کارآمد می‌رسانند.

معبر نظریه پردازی کرسی های ترویجی است

وی با گفتن این که معبر نظریه پردازی کرسی های ترویجی است، اصرار کرد که مسئولان هیئت حمایتاز کرسی‌های ترویجی، شرایط را برای برگزاری این کرسی‌ها دشوار نکنند. حتی اگر بخواهند سطوحی برای این کرسی‌ها در نظر بگیرند، اشکالی ندارد؛ اما باید این مسئله را بپذیریم که اگر فردی یک مقاله علمی نوشته و حتی تا این مدت انتشار نکرده است، اما ایده‌ای علمی و قابل نقد دارد، باید زمان داده بشود تا ایده‌اش در معرض نقد قرار گیرد.

استاد خسروپناه در ادامه گفت: یقیناً نباید به‌سادگی هر ایده‌ای را به‌گفتن نظریه پذیرفت، اما هنگامی فردی ادعا دارد که ایده‌ای علمی دارد و می‌خواهد آن را نقل و نقد کند، باید به او این امکان را بدهیم. حتی اگر ایده‌اش به‌صورت رسمی انتشار نشده باشد، باید اجازه دهیم آن را اراعه دهد و از آن دفاع کند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی او گفت: اخیراً شنیده‌ام که برخی سخت‌گیری‌ها در این عرصه وجود دارد، اما این سخت‌گیری‌های غیرضروری، نادرست است. ما باید فرآیند تدریجی و سالمی برای تسهیل برگزاری کرسی‌های ترویجی در نظر بگیریم. در همین جهت، برگزاری کرسی‌های ترویجی و قرار دادن نظریه‌ها در معرض نقد، از عوامل جامعه‌شناختی مهم برای تحقق نظریه‌پردازی و دستیابی به مرجعیت علمی است. امیدوارم با همت عزیزان، این کار تحقق اشکار کند و مسائل علمی و اجرایی سرزمین نیز حل شوند.

منبع: شورای عالی انقلاب فرهنگی