راهنمای کامل سکته چشمی علائم، انواع، تشخیص و روشهای درمان انسداد عروق چشم, سکته چشمی اصطلاحی است که برای توصیف از دست دادن ناگهانی بینایی ناشی از قطع جریان خون به سمت چشم به کار میرود. این وضعیت میتواند ریشه در عوامل متنوعی داشته باشد؛ برخی از این عوامل مستقیماً بر روی شبکیه (لایه حساس نور در پشت چشم) تأثیر میگذارند و برخی دیگر عصب بینایی را که سیگنالهای بصری را به مغز منتقل میکند، هدف قرار میدهند.
اگرچه تجربه کور شدن ناگهانی بسیار ترسناک است، اما مداخله پزشکی سریع میتواند از بروز آسیبهای دائمی جلوگیری کند یا شدت آن را به شدت کاهش دهد.
این انسداد میتواند ناشی از وجود اجسام جامد مانند پلاکهای کلسترولی یا عفونتهایی باشد که از بخشهای دیگر بدن (مانند قلب) به سمت چشم جابجا شدهاند (آمبولی). همچنین غلیظ شدن خون، تشکیل لختههای خونی (ترومبوز) یا افزایش فشار درون چشمی (گلوکوم) از دلایل دیگر این عارضه محسوب میشوند. آمارها نشان میدهد که تقریباً یک تا دو نفر در هر صد هزار نفر دچار این مشکل میشوند.
انواع اصلی سکته چشمی طبقهبندی سکته چشمی بر اساس نوع رگ خونیِ درگیر و مکانیزم انسداد انجام میشود. دارند، دچار انسداد میشوند.
نوروپاتی ایسکمیک قدامی شریانی عصب بینایی (AION) کاهش جریان خون به عصب بینایی که معمولاً عروق متوسط تا بزرگ را درگیر میکند و اغلب ناشی از آرتریت سلول غولپیکر است. نوروپاتی ایسکمیک قدامی غیرشریانی عصب بینایی (NAION) کاهش جریان خون به عصب بینایی که عروق کوچکتر را هدف قرار میدهد و بدون التهاب است. در برخی موارد، انسداد عروق شبکیه و نوروپاتی ایسکمیک عصب بینایی به طور همزمان رخ میدهند.
علل و عوامل خطر سکته چشمی ریشه اصلی سکته چشمی در عدم رسیدن اکسیژن به بافتهای چشم ناشی از اختلال جریان خونی است. این کمبود اکسیژن میتواند منجر به تخریب بافت شبکیه یا عصب بینایی و قطع انتقال پیامهای عصبی به مغز شود. ۱. انسداد عروق شبکیه این نوع انسداد ناشی از موانع فیزیکی در شریان یا سیاهرگ شبکیه است. لختههای خونی یا قطعات کوچک پلاک کلسترولی که از دیواره رگها جدا شدهاند، دلایل رایج انسداد شریاناند.
در مورد سیاهرگها، سفت و سخت شدن شریانهای مجاور (آرترواسکلروز) عامل اصلی است. مدت زمان انسداد میتواند از چند ثانیه تا چند دقیقه متغیر باشد؛ اگر به طور خودکار رفع نشد، احتمال آسیب دائمی بالا میرود. بیماریهای قلبی-عروقی و مغزی نیز میتوانند زمینهساز این انسداد باشند.
عوامل خطر شامل بیماریهای قلبی و عروقی دیابت فشار خون بالا کلسترول بالا سیگار کشیدن اختلالهای لخته شدن خون (ترومبوفیلی) گلوکوم این بیماری بیشتر در افراد بالای ۵۰ سال و در مردان رایجتر است. در جوانان، معمولاً اختلالهای لخته شدن خون عامل اصلی هستند. گلوکوم نیز به طور خاص پیشنیاز انسداد سیاهرگ شبکیه محسوب میشود. ۲.
نوروپاتی ایسکمیک قدامی عصب بینایی این دسته از سکته چشمی ناشی از اختلال در تامین خون عصب بینایی است و به دو دسته شریانی و غیرشریانی تقسیم میشود. علت نوع شریانی (AION) شایعترین علت، آرتریت سلول غولپیکر (آرتریت ت) است. این بیماری التهابی عروق متوسط و بزرگ است که میتواند به عروق کوچکتر نیز گسترش یابد و با ورم و انسداد جریان خون مواجه شود.
عواملی مانند عفونتهای باکتریایی یا ویروسی شدید و بیماریهای خودایمنی در بروز آن نقش دارند. ابتلا به این آرتریت در زنان رایجتر از مردان است. علت نوع غیرشریانی (NAION) این نوع بدون التهاب است و ناشی از اختلال در گذرای خون به عصب بینایی میباشد. عوامل خطر اصلی عبارتند از دیابت سیگار کشیدن فشار خون بالا کلسترول بالا مصرف داروهای مهارکننده فسفودیاستراز نوع ۵ حداقل ۷۳ درصد بیماران NAION کاهش فشار خون شبانه دارند.
سایر عوامل شامل هیپوولمی (کمحجمی خون)، بیماریهای کلیوی مراحلی و ساختار تشریحی دیسک نوری (کاپ کوچک یا عدم وجود کاپ) میباشند. این بیماری بیشتر در افراد بالای ۵۰ سال و نژاد سفیدپوستان دیده میشود. علائم و نشانههای هشداردهنده سکته چشمی معمولاً با از دست دادن بینایی در یک چشم و بدون درد آغاز میشود. بسیاری از بیماران صبح هنگام بیدار شدن متوجه مشکل میشوند یا در طول چند ساعت تا چند روز بدتر شدن بینایی را تجربه میکنند.
ممکن است نقطه کور، تیره شدن نیمه میدان دید، کاهش تضاد بینایی یا حساسیت به نور احساس شود. علائم بر اساس نوع انسداد عروق شبکیه انسداد شریان مرکزی شبکیه (CRAO) از دست دادن ناگهانی و شدید بینایی در یک چشم بدون درد. انسداد سیاهرگ مرکزی شبکیه (CRVO) کاهش ناگهانی و بیدرد بینایی. انسداد شریان شاخهای شبکیه (BRAO) از دست دادن بخشی از میدان دید یا بینایی مرکزی.
انسداد سیاهرگ شاخهای شبکیه (BRVO) کاهش بینایی، اختلال در میدان دید، تیره دید یا نقاط کور. علائم نوروپاتی ایسکمیک عصب بینایی نوع شریانی (AION) از دست دادن کامل بینایی در عرض چند ساعت. اگر درمان نشود، میتواند در ۱ تا ۲ هفته چشم دیگر را نیز درگیر کند و به کوری دوطرفه منجر شود. ممکن است با تب، خستگی، درد فک، حساسیت پوست سر، درد عضلانی و کاهش وزن همراه باشد.
نوع غیرشریانی (NAION) کاهش بینایی بیدرد در چند ساعت تا چند روز، از تیره دید تا کوری کامل. معمولاً نیمه پایینی میدان دید درگیر میشود و بینایی رنگی نیز کاهش مییابد. روشهای تشخیص سکته چشمی در صورت شک پزشک به سکته چشمی، ارزیابیهای اولیه شامل سنجش بینایی، فشار چشم و بازدید شبکیه انجام میشود. بر اساس نتایج و سوابق بیمار، تستهای تخصصیتری درخواست میگردند آزمایش میدان دید تعیین محدوده دید محیطی و مرکزی.
افتالموسکوپی بررسی ساختارهای داخلی چشم. تونومتری اندازهگیری فشار درون چشمی برای ارزیابی گلوکوم. توموگرافی انسجام نوری (OCT) تصویربرداری دقیق از لایههای شبکیه و عصب بینایی. آنژیوگرافی فلورسئین تزریق رنگ برای نمایش جریان خونی در عروق چشم. برای تشخیص علل زمینهای، آزمایشهای خونی (قند، لیپید، پروفایل لختهسازی، نشانگرهای التهابی) و مشورت با متخصص داخلی یا مغز و اعصاب ضروری است.
تشخیص نوروپاتی ایسکمیک عصب بینایی تشخیص نوع شریانی (AION) با تستهای التهاب مانند ESR و CRP و بایوپسی شریان ت تأیید میشود. در نوع غیرشریانی (NAION) که التهاب وجود ندارد، تشخیص بر اساس رد سایر موارد (مانند مالتیپل اسکلروزیس، نوروسفلیس، سارکوئیدوز، جداشدگی شبکیه) و مشاهده دیسک نوری با کاپ کوچک در افتالموسکوپی استوار است. استراتژیهای درمان سکته چشمی هدف اصلی درمان، بازیابی بینایی یا حداقل کردن آسیب است.
عامل زمان حیاتی است؛ اگر انسداد شریان مرکزی در ۹۰ تا ۱۰۰ دقیقه اول رفع شود، پیشگیری از آسیب دائمی امکانپذیر است. پس از ۴ ساعت، احتمال بهبود به شدت کاهش مییابد. درمان انسداد عروق شبکیه بینایی در بسیاری از موارد بدون درمان خاص بهبود مییابد، اما به طور کامل طبیعی نمیشود. روشهای درمانی شامل ماساژ چشمی برای جابجایی لخته. ترکیب کربن دیاکسید-اکسیژن برای باز کردن عروق و افزایش جریان خون.
پاراسنتز (چشیدن مایع چشم) کاهش فشار درون چشمی. لیزردرمانی برای عروق خونی نشتی. داروهای رقیقکننده خون و خازنشکن برای حل لخته و کاهش فشار چشم. تزریق کورتیکواستروئید (تریامسینولون) در ویترئوس برای کاهش ورم و التهاب، و در موارد شدید ایمپلنت دکزامتازون کاربرد دارد. برای پیشگیری از تکرار در چشم دیگر، آسپرین یا وارفارین تجویز میشود. در صورت وجود پلاک آترواسکلروتیک، داروهای ضدفشار و کمکننده کلسترول ضروری هستند.
داروهای ضد-VEGF نیز برای جلوگیری از نوآنجیوژن (تشکیل عروق ناخالص) و گلوکوم ثانویه به کار میروند. درمان نوروپاتی ایسکمیک شریانی (AION) این حالت نیازمند درمان فوری و تهاجمی با کورتیکواستروئیدهای سیستمی (پردنیزولون خوراکی یا متیلپردنیزولون ورید) است تا از درگیری چشم دیگر پیشگیری شود. بینایی از دست رفته معمولاً برمیگرداند.
برای کاهش عوارض جانبی پردنیزولون طولانیمدت، داروهای ایمنوسوپرسیو مثل متوترکسات یا استروئیدهای استنشاقی (بکلومتازون) به عنوان مکمل استفاده میشوند. درمان نوروپاتی ایسکمیک غیرشریانی (NAION) درمان NAION چالشبرانگیز است. تمرکز اصلی بر کنترل عوامل خطر زمینهای (دیابت، فشار خون، لیپیدها) برای حفظ چشم سالم است. تزریق کورتیکواستروئید درون چشمی به دلیل سمیت عصبی توصیه نمیشود و آنتیبادیهای مونوکلونال موثر نیستند.
جراحی تخلیه فشار غلاف عصب بینایی (OPSD) اگرچه در فشار درون قحفهای بالا موثر است، اما در NAION کارایی اثبات شدهای ندارد. پیشگیری از سکته چشمی چون سکته چشمی غالباً ناشی از بیماریهای سیستمی است، کنترل سلامت عمومی استراتژی پیشگیری موثرترین است.
اقدامات کلیدی عبارتند از کنترل دقیق قند خون در دیابتیها مدیریت فشار خون و کلسترول ترک سیگار ورزش منظم و رژیم غذایی سالم بازدیدهای دورهای چشمپزشکی، به ویژه در افراد بالای ۵۰ سال پیگیری منظم بیماریهای قلبی و عروقی سوالات متداول ۱. آیا سکته چشمی با سکته مغزی یکسان است؟ خیر. سکته چشمی تنها بینایی را هدف قرار میدهد، در حالی که سکته مغزی میتواند باعث فلج، اختلال حافظه، مشکل گفتار و بلع و سایر نقصهای عصبی شود. ۲.
آیا سکته چشمی میتواند باعث سکته مغزی شود؟ مستقیم خیر، اما وجود سکته چشمی نشاندهنده بیماری عروقی سیستمی است که ریسک سکته مغزی را افزایش میدهد. ۳. خطرات سکته چشمی چقدر جدی است؟ این بیماری میتواند بینایی را به طور کامل یا جزئی از بین ببرد و در صورت عدم درمان به کوری منجر شود، اما مستقیماً جانتهدیدکننده نیست. ۴. آیا کووید-۱۹ میتواند باعث سکته چشمی شود؟ بله.
ویروس کرونا با ایجاد حالت پرولختهسازی خون، میتواند لختهسازی در شریان شبکیه و انسداد را تحریک کند. ۵. پس از بروز سکته چشمی چه باید کرد؟ بدون تاخیر به مراجع اورژانس چشم یا پزشک متخصص مراجعه کنید و دستورالعملهای او را به دقت اجرا نمایید. نظر شما آیا با سکته چشمی و روشهای درمان آن آشنایی دارید؟ آیا شما یا آشنایانی این عارضه را تجربه کردهاند؟
نظرات و تجربیات خود را در بخش نظرات با ما به اشتراک بگذارید و این مطلب را در شبکههای اجتماعی منتشر کنید تا دیگران نیز آگاه شوند. هشدار! این مقاله تنها جنبه آموزشی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص و درمان پزشک متخصص نیست. برای هرگونه تصمیم پزشکی با پزشک خود مشورت کنید.