انسان تا پیش از آخر قرن حاضر، به گمان زیاد تلاش‌های گسترده‌ای برای مسدودسازی بخشی از تابش خورشید انجام خواهد داد؛ تلاشی که به حرف‌های شماری از برجسته‌ترین دانشمندان اقلیم، آخرین راه برای محافظت از زمین در برابر پیامدهای رو به وخامت تغییرات اقلیمی خواهد بود.

چشم‌انداز دلواپس‌کننده، حاصل یک نظرسنجی اختصاصی از سوی نشریه‌ی نیوساینتیست است. بر پایهٔ این نظرسنجی، دو سوم از دانشمندان برجسته‌ی اقلیم که در تهیه‌ی گزارش‌های «هیئت بین‌دولتی تحول اقلیم» (IPCC) نقش داشته‌اند، باور دارند که بشر تا پیش از سال ۲۱۰۰ دست به مداخلات پرخطر برای دستکاری جو زمین خواهد زد. دلواپس‌کننده‌تر این است که ۵۲ درصد از آنان اعتقاد دارند این عمل به گمان زیاد توسط بازیگری سرکش، همانند یک شرکت خصوصی، یک میلیاردر یا یک دولت منفرد، کلید خواهد خورد.

جیمز رنویک، دانشگاه ویکتوریا در ولینگتون نیوزیلند، می‌گوید: «ایده‌ی مهندسی خورشیدی به شدت دلواپس‌کننده است، اما می‌بینم که با ناتوانی جهان در افت کردن انتشار گازهای گلخانه‌ای، این ایده هر روز دلنشین‌تر می‌شود.»

مهندسی خورشیدی که به گفتن اصلاح تابش خورشیدی (SRM) نیز شناخته می‌شود، از دهه‌ی ۱۹۶۰ مورد گفت‌وگو بوده است. ایده‌ی مهم این حوزه، تحول «آلبدو» یا سپیدایی، همان اتفاقی است که بازتابندگی زمین را تغییر می‌دهد تا نور خورشید کمتری به سطح سیاره برسد. رایج‌ترین روش پیشنهادی، تزریق آئروسل استراتوسفری است که در آن ذرات بازتاب‌دهنده در لایه‌های فوقانی جو پاشیده خواهد شد تا همانند یک سایه‌بان غول‌پیکر عمل کنند.

[elementor-template id="3371"]

قمار بزرگ با پیامدهای ناشناخته

با وجود اینکه مهندسی خورشیدی از نظر تئوری می‌تواند دمای جهانی را کاهش دهد و برای افت کردن انتشارها زمان بخرد، تقریباً همه‌ی شرکت‌کنندگان در نظرسنجی به خطرات عظیم آن اشاره کرده‌اند. یکی از بزرگ‌ترین نگرانی‌ها، «شوک توقف» است؛ یعنی اگر این پروژه‌ها به هر دلیلی متوقف شوند، دمای زمین با جهشی ناگهانی و فاجعه‌بار بالا خواهد رفت.

خطرات دیگر شامل اختلال در الگوهای بارش در مناطق کشاورزی حیاتی، صدمه به لایه‌ی ازون، تضعیف انگیزه‌ی کشورها برای افت کردن انتشار گازهای گلخانه‌ای و یقیناً، بزرگ‌ترین هراس دانشمندان، پیامدهای ناشناخته است. یکی از جواب‌دهندگان نوشت: «تاریخ نشان داده است که مداخله‌ی انسان برای ترمیم سامانه‌های صدمه‌دیده، طبق معمولً موفق نبوده است.»

نگرانی‌ها باعث شده ۸۱ درصد از دانشمندان بر لزوم تشکیل یک معاهده یا کنوانسیون بین‌المللی تازه برای نظارت بر هرگونه تصمیم‌گیری در این عرصه پافشاری کنند. اندی پارکر از مؤسسه‌ی دیگریز اینیشتیو، می‌گوید: «این فناوری جهانی است. هیچ‌کس نمی‌تواند از دنیایی که با مهندسی اقلیم تحول یافته کنار بکشد؛ همان‌گونه که هیچ‌کس نمی‌تواند از جهانی گرم‌شده که در آن مهندسی اقلیم رد شده، کنار بکشد.»

اما با گرفتن شدت بحران اقلیم، مهندسی خورشیدی به شدت از نوشته حاشیه‌ای به قضیه‌ای جهانی تبدیل شده است. صدها میلیون دلار سرمایه‌گذاری خصوصی و دولتی به این حوزه سرازیر شده و تعداد پژوهش‌های علمی درمورد آن رو به افزایش است. با این حال، جامعه‌ی علمی در این عرصه به دو دسته تقسیم شده‌اند. ۴۹ درصد از دانشمندان از آزمایش‌های کوچک در فضای aberto برای درک بهتر خطرات و مزایای آن حمایت می‌کنند، اما ۴۵ درصد آن را هم‌چنان حوزه‌ای تابو می‌دانند.

راه‌حل‌های مهم مهندسی خورشیدی کدامند؟

  • تزریق آئروسل استراتوسفری: در این روش، ذرات ریز مایع (آئروسل) از هواپیماها در ارتفاعات بالای جو प्रसар خواهد شد تا نور خورشید را بازتاب دهند. بیش از ۶۰ درصد دانشمندان این را محتمل‌ترین گزینه می‌دانند.
  • بازتابندگی ابرهای دریایی: در این روش، قطرات زیاد ریز آب دریا به ابرهای کم‌ارتفاع اقیانوسی پاشیده می‌شود تا روشن‌تر شوند و نور بیشتری بازتاب دهند. ۱۶ درصد از شرکت‌کنندگان این را محتمل دانسته‌اند.
  • افت ضخامت ابرهای سیروس: این روش با نازک کردن ابرهای سیروس، به گرمای بیشتری امکان خروج از جو می‌دهد. این گزینه از نظر دانشمندان گمان اجرای کمتری دارد.

در نهایت، گزارش تصویری دلواپس‌کننده از آینده‌ای احتمالی ترسیم می‌کند: جهانی که در آن، بشر به‌جای درمان ریشه‌ای بیماری — یعنی افت کردن انتشار گازهای گلخانه‌ای — تصمیم می‌گیرد مستقیماً آسمان را دستکاری کند تا زمین را از تب زیاد تر نجات دهد؛ قماری بزرگ با پیامدهایی که هیچ‌کس به‌درستی از آن آگاه نیست.