
کارشناسان میگویند ماهوارههای تازه پرتابشدهی منظومه هزار بادبان (چیانفن) چین، درخشش آنچنان بالایی دارند که در شب با چشم غیرمسلح بهوضوح قابل مشاهدهاند. این سطح از درخشندگی فراتر از محدودهی پیشنهادی اخترشناسان است و با پرتاب هزاران ماهوارهی دیگر در سالهای آینده، نگرانیهای دانشمندان و علاقهمندان به فضا تشدید خواهد شد.
چیانفن که به معنای هزار بادبان است، منظومهای از ماهوارههای اینترنتی است که توسط شرکت دولتی فناوری ماهوارهای فضایی شانگهای (SSST) ساخته میشود. این شبکه جواب چین به استارلینک اسپیسایکس محسوب میشود و برای ارائه اینترنت پرسرعت از فضا به سراسر جهان طراحی گردیده است. رسانههای دولتی چین پیشتر اعلام کردهاند که این کشور تا سال ۲۰۳۰ قصد دارد حداکثر ۱۵ هزار ماهواره را در مدار زمین مستقر نماید.
تا به امروز دو دسته ۱۸تایی از ماهوارههای چیانفن پرتاب شدهاند. دسته اول در ۶ اوت با موشک لانگ مارچ ۶ از مرکز پرتاب تایوئن در شمال چین به مدار نزدیک زمین (LEO) ارسال شدند، هرچند مرحله بالایی موشک پس از پرتاب تفکیک شده و بیش از ۳۰۰ قطعه زباله فضایی بالقوه خطرناک ایجاد کرد. دسته دوم نیز در ۱۵ اکتبر با همان موشک به فضا روانه شد.
اخترشناسان در مقالهای که ۲۷ سپتامبر در پایگاه داده آرکایو منتشر شد، اولین مشاهدات زمینی از این ماهوارهها را تحلیل کردهاند. رصدهای اولیه نشان میدهد که ماهوارهها بسیار درخشانتر از حد انتظار هستند. پژوهشگران اشاره کردهاند که نشانههای طیفی ساطعشده از ماهوارهها، طراحی آنها را تایید میکند؛ به نظر میرسد ماهوارههای چین همانند نمونههای استارلینک دارای یک پنل آنتن مسطح رو به زمین و یک آرایه خورشیدی عمودی با پشت به سیاره باشند.
ماهوارهها در اوج درخشش، وقتی مستقیما بر فراز ناظر قرار میگیرند، میتوانند به قدر ظاهری ۴ برسند که در حد درخشش ستارگان قابل مشاهده در آسمان شب از مناطق شهری است. در هنگام نزدیک شدن به افق، قدر ظاهری آنها به عدد ۸ (چهل برابر کمنورتر از قدر ۴) افت مییابد. از آنجا که قدر ظاهری در مقیاس لگاریتمی اندازهگیری میشود، هرچه جرمی درخشانتر باشد، مقادیر کوچکتری دارد.
دانشمندان هشدار میدهند که برخی از ماهوارههای چیانفن قرار است در ارتفاعات پایینتر در مدار نزدیک زمین مستقر شوند؛ این بدان معناست که درخشش آنها حتی از نمونههای مطالعهشده نیز فراتر برود. پژوهشگران مینویسند که با تکمیل ساخت، این منظومه بر فعالیتهای نجومی حرفهای و آماتور تأثیر منفی خواهد گذار، مگر اینکه اپراتورها درخشش ماهوارهها را کاهش دهند.
نگرانیهای مشابهی در مورد ماهوارههای استارلینک و بزرگترین ماهواره مخابراتی جهان به نام بلوواکر ۳ نیز پیش از این مطرح شده بود. اخترشناسان این ماهوارهها را عامل تخریب تصاویر نجومی و مایه دردسر میدانند. پژوهشگران تأکید کردهاند که میتوان مقدار نور بازتابیده از ماهوارههای مخابراتی را با بهرهگیری از آینههای دیالکتریک کاهش داد. اسپیسایکس این کار را با نسل دوم ماهوارههای استارلینک انجام داده و انتظار میرود شرکت سازنده ماهوارههای چینی نیز به سراغ همین راهکار برود.
علاوه بر آلودگی نورانی آسمان شب، ماهوارههای مخابراتی میتوانند با نشت تابشها به فضا، نجوم رادیویی را نیز مختل کنند. جدیدترین نسل ماهوارههای استارلینک این مشکل را ایجاد میکنند؛ اما برای تعیین اینکه آیا ماهوارههای چیانفن نیز دچار نشت تابشی هستند یا خیر، به رصدهای بیشتری نیاز است.
منظومههای ماهوارهای اینگونه به دلیل افزایش احتمال برخورد فضاپیماها در مدار نزدیک زمین، تشکیل زبالههای فضایی، خارجشدن از مدار ناشی از طوفانهای خورشیدی و پر کردن جو فوقانی زمین با آلودگی فلزی در هنگام بازگشت و سوختن در اتمسفر، مورد انتقاد قرار گرفتهاند.