شناسایی منظومه ستاره‌ای منحصر‌به‌فرد TOI-۲۲۶۷
تیمی از اخترشناسان با بررسی داده‌های تلسکوپ فضایی کوکبان‌یاب TESS، وجود سه سیاره سنگی با ابعاد زمینی را در حومه ستاره TOI-2267 تایید کردند. این یافتن، گامی تاریخی در کاوش سیارات برون‌گزیده محسوب می‌شود، زیرا برای نخستین بار پدیده عبور (ترانزیت) سیارات در یک سیستم «فشرده دوتایی» به صورت همزمان در رویه‌ی هر دو ستاره رصد شده است. این رویداد امکان تجربه دو غروب خورشید همزمان در آسمان یک سیاره را فراهم می‌کند، تصوری که تا پیش از این تنها در آثار علمی-تخیلی همچون سری جنگ ستارگان قابل تداعی بود.
معماری گرانشی و چالش‌های نظری سیستم TOI-۲۲۶۷
این منظومه ستاره‌ای در فاصله حدود ۱۹۰ سال‌نوری از زمین قرار دارد و به عنوان یک «جفت ستاره‌ای فشرده» (Compact Binary) طبقه‌بندی می‌شود. دو ستاره اصلی در فاصله‌ای بسیار کم از یکدیگر می‌چرخند و بر اساس مدل‌های کلاسیک دینامیک سیارات، نوسانات گرانشی ناشی از این تداخل باید مانع از شکل‌گیری و ماندگاری دیسک‌های پروتوسیتاری و در نتیجه زایش سیارات گردد. با این حال، حضور سه سیاره سنگی در این محیط پرتلاطم، نظریه‌های موجود را به چالش کشیده و نشان می‌دهد که مکانیزم‌های تولد سیارات در شرایط گرانشی پیچیده، بسیار منعطف‌تر و رایج‌تر از پیش‌بینی‌های گذشته‌اند.
شکستن رکوردهای رصدی در علم سیارات برون‌گزیده
فرانسیسکو پئوزولوس، رئیس تیم پژوهش موسسه اخترفیزیک أندلوسیا (IAA-CSIC)، در مورد اهمیت این کشف بیان داشت: «ما با چندین رکورد تاریخی روبرو هستیم. TOI-۲۲۶۷ سردترین و فشرده‌ترین دوتایی است که تا امروز سیاره‌ای در حالت ترانزیت در کناره آن شناسایی شده است. این نخستین سیستم دوتایی است که سیاراتش به صورت همگام از روی دیسک هر دو ستاره می‌گذرند.» این مشاهده، فرضیات پیشین را که محیط‌های دوتایی فشرده برای سیارات ترانزیتی نامناسب‌اند، رد می‌کند و افق‌های تازه‌ای برای جستجوی سیارات در چنین سیستم‌هایی گشوده است.
🔗 بیشتر بخوانید: مارمولک‌های باستانی بدون آنکه بفهمیم، مدام درحال تکامل می باشند
ابزارها و متدولوژی رصد و تأیید
فرآیند کشف با بهره‌گیری از الگوریتم پیشرفته و نرم‌افزار تخصصی «Sherlock» بر روی داده‌های اولیه TESS آغاز گردید. برای تأیید قطعی وجود سیارات و تعیین دقیق پارامترهای مداری، فیزیکی و شعاعی آن‌ها، تیم پژوهش از رصدگاه‌های زمینی با قابلیت بالا نظیر SPECULOOS و TRAPPIST استفاده کرد. این تلسکوپ‌ها به طور اختصاصی برای شناسایی سیارات کوچک در مدار ستاره‌های کم‌نور و سرد (M-Dwarfs) بهینه‌سازی شده‌اند و در استخراج دقیق ویژگی‌های سیارات TOI-۲۲۶۷ نقش کلیدی ایفا نمودند.
تحلیل علمی و چشم‌اندازهای مطالعه‌های آتی
منظومه TOI-۲۲۶۷ در عمل یک «آزمایشگاه طبیعی» بی‌نظیر برای کاوش مکانیزم‌های شکل‌گیری، مهاجرت و بقای سیارات سنگی در محیط‌های گرانشی پرتلاطم محسوب می‌شود. نتایج حاصل از این سیستم، ضرورت بازنگری و اصلاح مدل‌های نظری موجود در خصوص تکامل سیارات در سیستم‌های ستاره‌ای متعدد را می‌طلبد. در افق زمانی نزدیک، مشاهدات پی‌روزی با تلسکوپ فضایی جیمز وب (JWST) و نسل جدید تلسکوپ‌های زمینی کلاس ۳۰ متری، امکان پروفایل‌سازی جوّی، سنجش دما و ارزیابی پتانسیل زیستی (Habitability) این سیارات را با دقت بی‌سابقه فراهم خواهد آورد.
نتایج کامل این پژوهش در مجله معتبر بین‌المللی Astronomy & Astrophysics منتشر شده است.
🔗 بیشتر بخوانید: مبارزه با سرویس‌های ادبلاکر، یوتیوب را دادگاهی می‌کند؟