دکتر فاطمه حاجی‌ولی‌زاده، رییس اداره بیماری‌های عضلانی-اسکلتی دفتر مدیریت بیماری‌های غیر‌واگیر وزارت بهداشت، بر اهمیت سلامت استخوان‌ها تأکید کرد و از برگزاری پویش ملی سلامت استخوان در سراسر کشور خبر داد.
مقصد این پویش ارتقای سواد سلامت مردم در پیشگیری از پوکی استخوان، شناخت عوامل خطر، مراجعه به‌موقع به مراکز درمانی و اتخاذ سبک زندگی سلامت‌محور با تمرکز بر سلامتی استخوان‌ها و عضلات است.
برنامه کنترل پوکی استخوان و پیشگیری از شکستگی
علاوه بر پویش سالانه، برنامه کنترل پوکی استخوان و پیشگیری از شکستگی‌های ناشی از آن تدوین شده تا با شناسایی به‌موقع این بیماری در بانوان ۵۰ سال به بالا و درمان استاندارد، قدمی در جهت ارتقای سلامتی برداشته شود؛ این برنامه در پنج دانشگاه علوم پزشکی کشور اجرا می‌شود.
تعریف و ماهیت پوکی استخوان
پوکی استخراج نوعی بیماری است که در آن استخوان‌ها پوک، ضعیف و شکننده می‌شوند و ماده معدنی و داربست سالم خود را از دست می‌دهند؛ استخوان‌های سالم بنیادی برای زندگی فعال هستند.
از دست دادن استخوان به طور خاموش و بی‌سر و صدا اتفاق می‌افتد، بنابراین پوکی استخوان اغلب تا زمان رخ دادن شکستگی علائمی ندارد.
عواقب و شکستگی‌های ناشی از پوکی استخوان
افت تدریجی قد ناشی از خمیدگی پشت می‌تواند ناشی از شکستگی‌های بدون علامت ستون فقرات باشد؛ پوکی استخوان به تنهائی عامل مرگ نیست، اما عوارض آن مانند شکستگی لگن در صورت عدم مراقبت می‌تواند به نابودی و حتی مرگ منجر شود.
شایع‌ترین شکستگی‌ها در ستون فقرات رخ می‌دهند و سایر موارد شایع شامل لگن، مچ دست و انت‌های ساعد است.
عوامل خطر در زنان و مردان
توده است‌خوانی در سنین ۲۰ تا ۳۰ سالگی به اوج می‌رسد و سپس کاهش می‌یابد؛ پوکی استخوان در زنان به دلیل کمبود توده است‌خوانی و یائسگی شایع‌تر است. تقریبا یک‌سوم زنان و یک‌پنجم مردان به دلیل پوکی استخوان دچار شکستگی می‌شوند، به‌طوری‌که زنان در هر سنی ۴ تا ۵ برابر مردان بیش‌تر دچار شکستگی می‌شوند.
در مردان وزن پایین، کاهش شدید وزن بدن و مصرف سیگار عوامل مهم مستعدکننده‌اند؛ نزدیک به ۳۰ تا ۶۰ درصد موارد پوکی استخوان در مردان ناشی از عوامل ثانویه همانند کم‌کاری هورمون‌های جنسی، دیابت، اختلال تیروئید و بدخیمی است.
نقش وراثت و سایر عوامل خطر
وراثت تعیین‌کننده نزدیک به ۸۰ درصد توده است‌خوانی است؛ وجود سابقه پوکی استخوان در بستگان درجه اول (مادر، پدر، خواهر یا برادر) احتمال ابتلا را دو برابر می‌کند.
بیماری‌های مزمن کبد و کلیه، دیابت، کم‌کاری و پرتلاشی تیروئید، اختلالات رشد، بیماری‌های الت‌هابی روده، سوء‌امتصاص، بی‌اشت‌هایی عصبی، پیوند عضو، برخی بدخیمی‌ها و آرتریت روماتوئید نیز خطر ابتلا را افزایش می‌دهند.
افراد با وزن کمتر از ۵۷ کیلوگرم یا توده بدنی کمتر از ۲۰ در خطر بیش‌تری قرار دارند؛ حداکثر توده است‌خوانی معمولا در دهه سوم زندگی حاصل می‌شود و به عوامل ارثی، تغذیه، فعالیت بدنی و سبک زندگی در طول دوره رشد بستگی دارد.
تشخیص و درمان پوکی استخوان
دقیق‌ترین و مهم‌ترین روش تشخیص، سنجش تراکم معدنی استخوان‌هاست؛ غربالگری جهت تشخیص زودهنگام، بررسی شدت افت تراکم، ارزیابی ریسک شکستگی، شناسایی کاندید‌های دارودرمانی و پیگیری تغییرات است‌خوانی در طول زمان اهداف اصلی است.
درمان‌ها به دو دسته غیر‌دارویی و دارویی تقسیم می‌شوند غیر‌دارویی شامل دریافت کافی کلسیم و ویتامین‌دی در رژیم غذایی، ورزش، تغییر سبک زندگی، ترک سیگار و عدم مصرف الکل است؛ درمان دارویی شامل مکمل‌های کلسیم و ویتامین‌دی، بیس‌فسفونات‌ها، کلسی‌تونین، تری‌پاراتاید، درمان‌های جانشین هورمونی، رالوکسی‌فن و سایر دارو‌های معین است.
پیشگیری جامع و چندجانبه
پیشگیری از پوکی استخوان نیازمند رویکردی جامع است که شامل تغییرات سبک زندگی، تغذیه مناسب و فعالیت‌های بدنی منظم می‌شود؛ مصرف کافی کلسیم و ویتامین‌دی، حفظ وزن بدن و انجام تمرینات قدرتی از عوامل کلیدی در تحکیم سلامت استخوان‌ها هستند. آگاه‌ی از عوامل خطر و انجام معاینات منظم پزشکی می‌تواند به شناسایی زودهنگام و مدیریت موثر این بیماری کمک کند.