کشف سیگنال پرتو گاما تکرارشونده مرموزی که نظریههای اخترشناسی را به چالش کشید, اخترشناسان با رصد یک پدیده بیسابقه در اعماق فضا، با یکی از پیچیدهترین معماهای کیهانی روبرو شدهاند یک انفجار پرتو گاما (GRB) که برخلاف تمام پیشینههای علمی، در طول کمتر از یک روز چندین بار تکرار شده است. این کشف، پایههای درک ما از مرگ ستارهها و انفجارهای ابرنواختری را به شدت لرزانیده است.
انفجار پرتو گاما چیست و چرا این تکرار غیرممکن است؟ انفجارهای پرتو گاما (GRB) قدرتمندترین رویدادهای انرژیزا در جهان هستی شناخته شدهاند. در عرض چند ثانیه، این پدیدهها انرژی معادل کل تولید خورشید در طول ۱۰ میلیارد سال عمرش را آزاد میسازند. نظریههای استاندارد اخترشناسی بیان میکنند که این انفجارها در لحظه مرگ ستارههای پرجرم و در فرآیند ابرنواختر رخ میدهند؛ یک رویداد یکباره و مهیب که ستاره را به طور کامل نابود میکند.
ام کد GRB 250702B، برای نخستین بار در دوم ژوئیه (۱۱ تیر) توسط تلسکوپ فضایی فرمی ناسا شناسایی شد. در مجموع سه انفجار مجزا در طول یک روز ثبت گردید.
بررسیهای تکمیلی نشان داد تلسکوپ پرتو ایکس اینشتاین پروب نیز تقریباً یک روز پیشتر فعالیتهای مشابهی را رصد کرده بود. اندرو لوان، اخترشناس دانشگاه رادبود، بیان کرد این انفجار ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ برابر طولانیتر از انفجارهای پرتو گاما معمول بود. آنتونیو مارتین کارییو از کالج دانشگاهی دوبلین نیز تأکید کرد که ویژگی تناوبی این سیگنال، بیسابقهترین مشاهده در ۵۰ سال تاریخ رصد GRBهاست.
منشأ برونکهکشانی و انرژی فراسوی تصور تحلیلهای اولیه مکان منبع را در کهکشان راه شیری حدس میزدند، اما رصدهای دقیق با دوربین روی تلسکوپ بسیار بزرگ (VLT) در شیلی، این فرض را رد کرد.
این فاصله عظیم، به معنای انرژی انتشاری فراتر از هر تخمین قبلی است و هرگونه توضیح محلی را غیرممکن میسازد. فرضیات علمی از فروپاشی ستاره تا تماس سیاهچاله هیچ یک از مدلهای فعلی نمیتوانند به طور کامل این پدیده را توجیه کنند. دو سناریوی اصلی مورد بررسی قرار گرفتهاند فروپاشی ستاره پرجرم با موتور مرکزی ماندگار سادهترین توضیح، فروپاشی یک ستارهی بسیار پرجرم است که حطامهای آن همچنان موتور مرکزی را تغذیه میکنند.
اما لوان میگوید اگر این سناریو صحیح باشد، ما با نوعی مکانیزم فروپاشی روبرو هستیم که تا به حال هیچگاه مشاهده نشده است، چرا که مدلهای فعلی تنها چند ثانیه انفجار را پیشبینی میکنند. رویداد تماس کشندی (TDE) با سیاهچاله بینجرمی فرضیه دیگر، بلعیدن یک ستاره غیرمعمول توسط یک سیاهچاله است.
مارتین کارییو معتقد است برای توضیح ویژگیهای این انفجار، نیاز به یک سیاهچاله بینجرمی داریم؛ اجسامی که جرمی بین سیاهچالههای ستارهای و کلانجرم دارند و تا کنون به طور مستقیم رصد نشدهاند (شکاف جرمی). آینده پژوهشها و اهمیت کشف هر یک از این سناریوها در صورت اثبات، نخستین نمونه ثبتشده در نوع خود خواهند بود.
مارتین کارییو جمعبندی میکند ما هنوز قطعیت نداریم که چه چیزی این اتفاق را ایجاد کرده، یا حتی آیا میتوانیم حقیقت را آشکار کنیم، اما با این پژوهش گامی بزرگ به سوی درک این پدیده شگفتانگیز برداشتهایم. نتایج این تحقیق در نشریه معتبر منتشر شده است و جامعه علمی اکنون در انتظار رصدهای پیوسته برای حل این معما است.