نقش کاربران در شکلگیری ارزش فضای مجازی و چالشهای هوش مصنوعی در نشر کودک, دکتر سعید رضا عاملی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، در نشست هوش مصنوعی، سواد دیجیتال و آینده کتاب کودک و نوجوان، بر جایگاه استراتژیک کاربران در اکوسیستم دیجیتال تأکید کرد.
ایشان با اشاره به رکورد دانلود بیش از ۱۱.۵ میلیون فایل در سال ۱۴۰۲، پیشبینی لری پیج در سال ۱۹۹۸ درباره گوگل را یادآوری نمود و بیان داشت که حجم دادههای جهانی فراتر از تصور پیشینگران رشد یافته است.
فضای مجازی یک اکوسیستم فرامرزی با قدرت کاربران رئیس شورای تحول و ترقی علوم انسانی، وجود دو فضای متمایز را تشریح کرد فضای جغرافیایی با مرزهای ملی و فضای فرامرزی که پهنه جهانی دارد و بیش از پنج و نیم میلیارد کاربر فعال شامل میشود.
کند.
دکتر عاملی صراحتاً اعلام کرد قیمت اندوختهای که در فضای مجازی تشکیل میشود، توسط کاربر به وجود میآید. بدون مشارکت فعال کاربران، این اکوسیستم زنده نمیماند. ایشان همچنین به ظرفیت عظیم آموزش و پرورش با نزدیک به ۱۹ میلیون دانشآموز و ۱۲۰ هزار مدرسه اشاره کرد و افزود که با احتساب والدین، این ظرفیت به یک فرصت بیسابقه برای توسعه محتوا تبدیل میشود.
هوش مصنوعی و رویای کتابهای شخصیسازیشده برای کودکان دکتر احسان طوفانینژاد، متخصص تکنولوژی آموزشی، تصویر ایدهآلی از کتاب کودک ترسیم کرد که در آن کودک قهرمان داستان است، بوم جغرافیایی و گویش محلی او بازتاب داده شده و ویژگیهای شخصی او در متن گنجانده شده باشد.
فرصتهای هوش مصنوعی در نشر کودک شخصیسازی سناریو و محتوا بر اساس ویژگیهای منحصر به فرد هر کودک تطبیع کتابها با بافتهای محلی، زبانی و فرهنگی هر منطقه ایجاد آواتارهای شبیه کودک از طریق عکس و مشخصات شخصی تبدیل محتوا به فرمتهای چندرسانهای (پادکست، انیمیشن، واقعیت افزوده) حمایت از نویسندگان و طراحان به عنوان ابزار هوش افزوده (IA) نه جایگزین خلاقیت انسانی مثال بارز موفقیت، بازطراحی کتاب آموزش زبان عربی کتابهای الوان بود که با کمک هوش مصنوعی، زمان تولید از ۸ ماه به ۲ ماه و هزینه از ۴۰۰ میلیون به ۲۰ میلیون تومان کاهش یافت، در حالی که کیفیت نهایی رضایتبخشتر ارزیابی شد.
چالشها و ریسکهای اخلاقی طوفانینژاد هشدار داد که هوش مصنوعی همچنان در بازتاب فضای احساسی غنی، سازگاری فرهنگی، خلاقیت واقعی و حفظ حریم خصوصی دادههای کودکان ناتوان است. ایشان از خطر وابستگی کودکان، سوگیریهای فرهنگی-سیاسی، هالوسیناسیون (اطلاعات کاذب) و گمراهی مخاطبان غیرمتخصص ابراز نگرانی کرد.
چالشهای ساختاری نشر دیجیتال کودک در ایران علی محمدپور، دبیر انجمن ناشران دیجیتال کودک و نوجوان، واقعیت تلخ بازار را تشریح کرد بیش از ۹۵ درصد مصرف کودکان ایرانی محتوای خارجی است (معمولاً غیر فارسی و روی پلتفرمهای خارجی). حجم بازار کتاب در ایران نزدیک به ۱۵ هزار میلیارد تومان برآورد میشود، اما تنها ۳ تا ۴ درصد در پلتفرمهای رسمی معامله میشود. کتاب دیجیتال از حمایت قانونی (شابک، شناسه منحصر به فرد) و نظارت محروم است.
دسترسی به دادههای بومی (کتابخانه ملی، مرکز نور، ایرانداک) به دلیل موانع قانونی مشکلبرانگیز شده و عدم سیاستگذاری مناسب باعث ورشکستگی بیش از ۷۰ درصد شرکتهای فعال در ۵ سال اخیر شده است. هشدار در برابر سیل محتوای خارجی محمدپور تأکید کرد که هوش مصنوعی مرزهای زبانی را شکسته و در صورت عدم تدوین سیاستهای هوشمند، ایران به مصرفکننده محتوای خارجی تبدیل خواهد شد.
ایشان از بیکاری نزدیک به ۵۰۰۰ تصویرگر کودک و نوجوان و از دست رفتن داراییهای فرهنگی هشدار داد.
راهکارهای پیشنهادی تسهیل مسیر بخش خصوصی و اعتمادسازی به فعالان حوزه تولید سرویسهای بومی مبتنی بر هوش مصنوعی متناسب با نیاز مخاطبان داخلی رفع موانع ورود پلتفرمهای داخلی به سیستم آموزشی تسهیل دسترسی به محتوای داخلی برای کاهش مرجعیت پلتفرمهای خارجی جمعبندی نهایی نشان میدهد که هوش مصنوعی باید به عنوان هوش افزوده (IA) به کار رود تا خلاقیت انسانی را تقویت کند، نه جایگزین شود.
افراد و سازمانهایی که از این فناوری بهرهمند میشوند، در آینده جایگاه رقابتی بالاتری خواهند داشت.