راهکارهای طبیعی و موثر برای آرامش اعصاب به جای مصرف دارو, بسیاری از افراد برای کنترل استرس و اضطراب به سمت داروهای شیمیایی یا گیاهی میروند، اما نظر کارشناسان طب سنتی حاکی از آن است که ریشهیابی علل اصلی و تغییر سبک زندگی میتواند جایگزین پایدارتری باشد. در این مقاله با استناد به گفتگو با دکتر علیرضا یارقلی، متخصص طب ایرانی، به بررسی روشهای غیردارویی برای دستیابی به اسایش روان میپردازیم.
دیدگاه طب ایرانی درباره مصرف داروهای اعصاب دکتر یارقلی تأکید میکند که در طب سنتی ایران مشکل با ماهیت دارو نیست، بلکه با مصرف بیش از حد و بیرویه آنهاست. وقتی عوارض جانبی یک دارو از اثرات درمانی آن بیشتر شود، باید از مصرف آن صرفنظر کرد.
فردی که چک برگشتی دارد و صاحب خانه از او میخواهد خانه را تخلیه کند، با خوردن دارو مشکل خود را حل نمیکند.
دارو میتواند به طور موقت شدت اضطراب را کاهش دهد تا فرد بتواند تصمیم درست بگیرد، اما جایگزین رفع ریشه مسئله نمیشود. این اصل برای هر دو گروه داروهای شیمیایی و گیاهی صادق است، زیرا همگی عوارض جانبی احتمالی دارند. طبقهبندی داروها در طب سنتی در طب ایرانی داروها بر اساس شدت اثر و سمیت به چهار درجه تقسیم میشوند. داروهای درجه ۱ و ۲ که سمیت کمی دارند برای مصرف عمومی توصیه میگردند.
گزینه استفاده شود. قدرت تنفس در مدیریت استرس یکی از موثرترین و در دسترسترین ابزارهای طبیعی برای آرامش، تکنیکهای تنفس عمیق است.
روشهای مختلفی وجود دارد، اما الگوهای ۴-۸-۴ (نفس کشیدن در ۴ ثانیه، نگه داشتن ۸ ثانیه، نفس دادن در ۴ ثانیه) و ۳-۶-۳ به طور گسترده برای کاهش فوری استرس توصیه میشوند. همچنین تنفس یکدرمیان (نفس کشیدن از یک بینی و خارج کردن از بینی دیگر به صورت متناوب) میتواند به تعادل سیستم عصبی کمک کند و حس اسایش را تقویت نماید.
ورزش و ریلکسیشن؛ کلید رها کردن تنش فعالیتهای بدنی که شامل انقباض و شل کردن عضلات هستند، در کاهش تنش جسمانی و روانی نقش بسزایی ایفا میکنند. یوگا، ایروبیک و تکنیکهای آرامسازی پیشرفته (ریلکسیشن) از جمله این روشها هستند. همچنین ماساژ درمانی به عنوان یک روش تکمیلی موثر در کاهش کورتیزول و افزایش سروتونین شناخته شده است. نظافت خواب نیز ستون فقرات سلامت روان است.
خواب زودهنگام در شب و بیداری در ساعات اول صبح (بین ۴ تا ۵) با ساعت بیولوژیک بدن همسو است و سطح استرس را به شدت کاهش میدهد. تعاملات اجتماعی مثبت، حضور در جمعهای خانوادگی و دیدار دوستان نیز اثرات درمانی قوی در رفع اضطرابهای ناشی از انزوا دارند. تغذیه مناسب برای اعتدال مزاج غذا مستقیماً بر مزاج و سطح استرس تأثیر میگذارد. مواد غذایی نزدیک به اعتدال (نه خیلی گرم، نه خیلی سرد) آرامش را تقویت میکنند.
در مقابل، غذاهای پرادویه، چرب، شور و سنگین، اضطراب را تشدید میکنند. از غذاهای توصیهشده برای اسایش میتوان به آبگوشت، قیمه نثار، خورش خلال بادام و حلواهای سنتی اشاره کرد. در بخش دمنوشها، بهلیمو (بادرنجبویه یا ورون) به دلیل عدم عارضه و اثر آرامبخش، بهترین گزینه است. اسطخودوس، گلگاوزبان و سنبلتیو نیز دمنوشهای سنتی آرامبخش هستند، با این حال مصرف گلگاوزبان در بیماران فشار خون بالا باید با احتیاط و با نظر پزشک انجام شود.
ارومپی و اثر بویایی بر مغز حاست بویایی سریعترین مسیر به سیستم لیمبیک مغز (مرکز احساسات) است. بویهای طبیعی مانند خیار، سیب، به تازه، پرتقال و نارنگی بلافاصله اثر آرامبخش دارند و حتی سریعتر از دمنوشها (که ۳۰ دقیقه طول میکشد) عمل میکنند. عطرهای گرم و تر به طور کلی برای ایجاد اسایش مناسبترند، هرچند در شرایط خاص مانند گرما و عصبانیت شدید تابستانی، عطرهای سرد نیز میتوانند موثر باشند.
اصل کلی این است که عطر باید فرد را به سمت اعتدال سوق دهد.